Управувањето со био-отпадот претставува еден од клучните предизвици, но и можности, за одржливо урбано живеење. Органскиот отпад сочинува значителен дел од вкупниот комунален отпад, а неговото правилно одделно собирање и преработка има директно влијание врз намалување на депониите, емисиите на стакленички гасови и развојот на циркуларната економија.
Иако на ниво на Европската Унија само околу 26% од отпадот од храна се собира одделно, а дури 75% завршува на депонии или во согорување, искуствата од одделни европски региони покажуваат дека со соодветни политики, едукација и ангажман на граѓаните, можни се значително подобри резултати.
Милано, Италија – силата на комуникацијата и едукацијата
Милано е еден од најчесто посочуваните примери за успешно управување со био-отпад во густо населена урбана средина. Во 2014 година градот воведе задолжително одделно собирање на отпад од храна за домаќинствата. Секое домаќинство доби кујнска канта, компостабилни кеси и детални информативни материјали.
Она што го издвојува Милано е континуираната комуникација со граѓаните – преку училишни програми, директна комуникација лице-в-лице, дигитални алатки и постојана корисничка поддршка. Дополнително, воведени се и финансиски казни за непочитување на правилата, што придонесе за високи стапки на селекција и квалитетен био-отпад.
Франција – соработка како двигател на промените
Во Франција, одделното собирање на био-отпад долго време не било приоритет. Пресврт донесе мрежата Reseau Compost Plus, која обединува 28 општини со околу 9 милиони жители.
Преку заеднички пристап, мрежата обезбедува јавни информации, насоки за имплементација, проценка на трошоци и контрола на квалитетот на компостот. Локалните настани и размената на искуства меѓу општините се покажаа како клучни за зголемување на интересот и учеството на граѓаните.
Каталонија, Шпанија – финансиски стимули за подобри резултати
Каталонија применува структуриран пристап преку данок на депонии, заснован на принципот „загадувачот плаќа“. Општините кои депонираат повеќе отпад плаќаат повисоки трошоци, додека оние што успешно воведуваат одделно собирање добиваат финансиски поврат.
Овој модел создава јасна економска мотивација за локалните власти да инвестираат во системи за селекција и едукација на граѓаните.
Австрија – принципот на близина и домашното компостирање
Австрија е пример за децентрализиран пристап во управувањето со био-отпадот. Принципот на близина значи дека отпадот се третира што е можно поблиску до местото на неговото создавање.
Домашното компостирање е широко распространето, а земјоделскиот био-отпад често се обработува директно на фармите. Овој модел ги намалува транспортните трошоци и дополнително ја зајакнува врската меѓу граѓаните и одржливите практики.
Што е заедничко за успешните примери?
Земјите и градовите со високи стапки на одделно собирање на био-отпад имаат неколку заеднички елементи:
- јасни и едноставни системи за собирање,
- обезбедени кујнски садови и био-корпи,
- континуирана едукација и комуникација,
- финансиски стимули или санкции,
- активна соработка меѓу општините и граѓаните.
Овие примери јасно покажуваат дека комбинацијата од паметни политики, соодветна инфраструктура и активно учество на граѓаните може значително да ја подобри ефикасноста на управувањето со био-отпадот и да придонесе кон развој на циркуларна економија.
Оваа статија е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, поддржан од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас. Содржината е единствена одговорност на Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ), Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија.
