Големи количини на органски отпад и понатаму завршуваат на депониите, иако тој претставува значаен ресурс со потенцијал за создавање производи со висока додадена вредност. Во европските градови веќе постојат бројни примери на иновативни системи за управување со биоотпадот, кои придонесуваат кон намалување на негативните влијанија врз животната средина и подобрување на квалитетот на урбаното живеење.
Биоотпадот како европски предизвик
Во 2020 година, во Европа биле собрани околу 225 милиони тони цврст комунален отпад, што претставува просечно 505 килограми по жител. Во рамките на Европската Унија, околу 50% од овој отпад се отстранува – 27% преку согорување со добивање енергија, а 23% се депонира. Истовремено, 48% од отпадот се искористува преку процеси на рециклирање (30%) и селективно собирање за компостирање (18%), додека 2% се губи преку неконтролирано отстранување.
Биоотпадот има значително влијание врз животната средина, особено преку емисиите на стакленички гасови што настануваат при негово неправилно третирање. Дополнително, депонирањето носи и економски загуби – како преку трошоци за даноци за депонирање, така и преку губење на вредноста на рециклирачките материјали присутни во цврстиот комунален отпад, како пластика, хартија, метал и стакло, заедно со органската фракција. Поради тоа, правилното управување со биоотпадот е клучно за одржлив развој на градовите.
Разлики меѓу европските региони
Стапката на валоризација на цврстиот комунален отпад значително варира низ Европа. Земјите од Централна и Северна Европа достигнуваат стапки од околу 60%, додека земјите од Јужна и Источна Европа се движат околу 20%. Овие разлики главно произлегуваат од нерамномерно развиената инфраструктура за собирање и третман на отпад, како и од пониското ниво на јавна свест и вклученост на граѓаните.
Европски политики и приоритети
Новото европско законодавство и стратегиите за управување со отпадот, вклучувајќи ја Рамковната директива за отпад (2018/851), Акциониот план за циркуларна економија и релевантните иницијативи во рамки на Европа 2020, јасно ги дефинираат приоритетите во управувањето со отпадот. Тие се движат по хиерархија која започнува со превенција, продолжува со повторна употреба и рециклирање, потоа преработка и, како последна опција, отстранување.
Во согласност со овие политики, многу градови во Европската Унија се соочуваат со предизвици при воспоставување и оптимизирање на системи за селекција и селективно собирање на биоотпадот од домаќинствата. Целта е да се зголеми вредноста на рециклирачките материјали и да се овозможи ефикасна валоризација на органскиот отпад.
Клучни проблеми и можни решенија
Еден од најчестите проблеми е ниската мотивација за рециклирање и недостатокот на знаење кај граѓаните за правилно одвојување на отпадот. Без активно учество на домаќинствата, системите за селективно собирање тешко можат да функционираат одржливо.
Решението лежи во препознавањето на граѓаните како основа на синџирот за рециклирање на биоотпадот. Потребно е континуирано информирање, едукација и обезбедување податоци за селективното собирање, со цел системите да се организираат ефикасно и долгорочно. Подигнувањето на јавната свест за правилна селекција и рециклирање директно придонесува кон зголемување на квалитетот и вредноста на биоотпадот.
Истовремено, неопходно е доследно следење на сите чекори во постапувањето со биоотпадот – од селекција и преттретман на органската фракција, до нејзина преработка. Ова е особено важно за да се избегне контаминација и предвремено разградување, кои значително го намалуваат потенцијалот на биоотпадот за валоризација во производи како компост и други ресурси со висока додадена вредност.
Заклучок
Собирањето и валоризацијата на биоотпадот претставуваат еден од клучните столбови на циркуларната економија. Преку соодветни политики, функционални системи за селекција и активно учество на граѓаните, биоотпадот може да се трансформира од еколошки проблем во економска и општествена можност.
Оваа статија е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“, спроведуван од Центарот за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија, со поддршка од Владата на Швајцарија преку програмата Civica Mobilitas.
Содржината на оваа статија е единствена одговорност на партнерските организации и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на Владата на Швајцарија, Civica Mobilitas или организациите што ја спроведуваат програмата.
